SURF Onderwijsdagen 2026: it's a wrap!

Samen bepalen we de toekomst. Wat vinden we belangrijk? En wat accepteren we niet? Om zulke keuzes te maken, moeten we onze stem laten horen. Daarom trapten Maarten en Tijmen van Popup Choir de tweede dag van de SURF Onderwijsdagen af door met de hele zaal de stemmen op te warmen in een groot koor. Een energieke en verrassend mooi klinkende start van de dag. Daarna was het tijd om te denken. Keynote-spreker David Van Reybrouck is cultuurhistoricus, archeoloog, schrijver en Denker der Nederlanden en nam ons mee voorbij de waan van de dag. Hij stelde dat het verlies aan institutioneel geheugen in Nederland geen toeval is, maar het resultaat van bewuste politieke en maatschappelijke keuzes. Tegelijkertijd ziet hij sinds 2010 een zorgwekkende verschuiving door ontlezing: tekst als drager van kennis maakt plaats voor een beeld- en schermcultuur. Het gevolg is zichtbaar, want bijna 40 procent van de Nederlandse vijftienjarigen heeft inmiddels moeite om een eenvoudige tekst goed te begrijpen. Hoe leiden we jongeren goed op in een tijd van postgeletterdheid en visuele cultuur? Volgens Van Reybrouck is digitalisering geen natuurwet, maar een terrein waarop we zelf keuzes kunnen maken. Hij pleit voor meer tegenmacht en mist in het debat een tegenhanger van digitalisering: analogisering. Waarom zetten we niet bewuster in op analoge vormen die hun waarde allang hebben bewezen, zeker nu we weten dat leren ook een lichamelijk proces is? Inspirerende en verbindende docenten zijn daarbij onmisbaar. De keuzes die we nu maken rondom digitalisering zijn bepalend voor de generaties die we opleiden. Juist in een tijd waarin informatie overal is, maar steeds minder betrouwbaar blijkt, zijn goed opgeleide mensen belangrijker dan ooit. 

Hoe krijg je als onderwijsinstelling goed zicht op de digitale geletterdheid van medewerkers? Tijdens deze Npuls sessie deelden Fleur Papavoine, onderwijskundige bij Npuls, Janice Thompson, docent verpleegkunde, iCoach en onderwijsontwikkelaar bij MBO Utrecht, en Nienke Stumpel, expert docentondersteuning bij Npuls en onderwijskundig adviseur bij VU, de lessen uit een recente monitoringspilot. De belangrijkste les: geef betekenis aan het instrument en betrek uitvoerders, via bijvoorbeeld het inzetten van iCoaches, vanaf het begin. Zorg voor draagvlak op alle lagen, kies een slim en rustig moment zoals de start van het schooljaar, en maak met praktische voorbeelden duidelijk wat er met de uitkomsten gebeurt. Een monitor vraagt immers tijd en vertrouwen van collega’s. Het publiek besprak ook scherpe randvoorwaarden, zoals de vraag of resultaten mogen leiden tot minimale functie-eisen. Vanwege die randvoorwaarden is het cruciaal om het vervolg al vóór de meting te plannen: wie bespreekt de inzichten en welke ondersteuning volgt er? De interactieve sessie leverde waardevolle handvatten op om monitoring echt te laten leiden tot professionele ontwikkeling.  

In deze interactieve sessie onder leiding van Irma van Houts, adviseur digitale leermaterialen bij de HAN Bibliotheek, expert open leermaterialen en facilitator community edusources bij Npuls en kennisregisseur B-OOO (Bibliotheken Open en Online Onderwijs), en Monique Schoutsen, specialist wetenschappelijke informatie bij de Universiteitsbibliotheek Nijmegen van de Radboud Universiteit, ontdekten deelnemers hoe je grip krijgt op het groeiende aanbod aan digitale tools. Eén principe stond centraal: eerst het doel, dan de tool. De sessie was opgezet als een uitwisseling tussen deelnemers in plaats van een klassieke presentatie. In groepjes beoordeelden onderwijsprofessionals veelgebruikte tools zoals Miro, Mentimeter en specifieke auteursomgevingen als Xerte, Articulate en Wikiwijs Maken. Dat deden zij op criteria als gebruiksgemak, prijs, vormgeving en draagvlak. Daarbij bleek dat wat voor de één werkt, voor een docent soms te complex is, en dat een bewuste afweging veel vraagt. Aan het eind voelden deelnemers zich dan ook iets minder stellig in hun keuzes dan vooraf, juist door de complexiteit die zichtbaar werd. De belangrijkste take-home message was het bekijken van een tool door vier brillen: onderwijsdoel, gebruikservaring, organisatorische inbedding en beheer en continuïteit. Zo weeg je onderwijswaarde direct af tegen beheerslast. 

Hoe zorgen we ervoor dat leerbewijzen uit het onderwijs directe waarde hebben op de werkvloer? Tijdens deze sessie lieten Marcel Metsaars, docent bij Koning Willem I College, en een vervanger van Niels van Dijk (SURF en Npuls) zien hoe betrouwbare digitale credentials die verbinding maken. In een pilot leidt het Koning Willem I College medewerkers op voor zorgpartner BrabantZorg. Na afronding ontvangen zij in hun eduwallet een digitaal leerbewijs, opgebouwd volgens het European Learning Model. Dit vervangt foutgevoelige Excel-lijsten en onveilig mailverkeer. De inzetplanner van BrabantZorg ziet in de wallet direct welke handelingen een medewerker mag uitvoeren en stemt daar het rooster op af. Daarnaast helpt deze werkwijze om diplomafraude in de zorg tegen te gaan en maakt het overstappen naar een andere werkgever eenvoudiger. De belangrijkste les: vertrouwen begint niet bij de wallet, maar bij heldere afspraken tussen organisaties binnen een gezamenlijke vertrouwensstructuur, zoals OpenID Federatie. De echte impact ontstaat zodra een geverifieerd bewijs leidt tot concreet handelen op de werkvloer. Hoewel de sessie vrij zendend was van opzet, lieten de praktijkvoorbeelden en de demo’s op de beursvloer goed zien hoe eduID en de wallet in de praktijk landen, met een duidelijke oproep aan de sector: laat dit ecosysteem samen groeien! 

Richard Overwijk en Marije van Huffelen, beide onderwijsadviseur blended leren bij Deltion College, lieten in deze sessie zien hoe hun Deltion digi-wijzer docenten helpt om digitale vaardigheden direct in te bedden in het bestaande onderwijs. In de zaal klonk herkenbare frustratie over haperende techniek, zoekgeraakte informatie en docenten die soms minder digitaal vaardig lijken dan hun studenten. Om docenten te ondersteunen bij de eisen uit het masterplan Basisvaardigheden, ontwikkelden vijf docenten bij Deltion praktisch lesmateriaal. Uit gesprekken met studenten bleek namelijk een duidelijke wens: bied digitale vaardigheden niet als los vak aan, maar integreer ze in het curriculum. De digi-wijzer koppelt die vaardigheden daarom direct aan het kwalificatiedossier, zoals bij Sport & Bewegen, waar studenten online trainingen voorbereiden en informatie digitaal delen. Het meest inspirerende inzicht is hoe teamafstemming voorkomt dat docenten hetzelfde vertellen en juist collega's betrekken die normaal geen digitale kartrekkers zijn.  

Bij mbo-instelling Zadkine zorgen maar liefst 318 verschillende leveranciers voor een ingewikkelde puzzel rondom gegevensuitwisseling, zodat studenten toegang krijgen tot hun leermiddelen. Hoe houd je regie over zo’n complexe, digitale leermiddelenketen? Tijdens deze goedbezochte sessie gaven H-P Köhler, teamleider Afsprakenstelsel Edu-V, Isabelle van Woerkom, interim (programma)manager en kwartiermaker Afsprakenstelsel digitale leermaterialen en educatieve technologie bij Npuls, en Aladin Mhamdi, IT Architect bij Zadkine, helderheid over wat een afsprakenstelsel is en oplevert. Een afsprakenstelsel biedt uitkomst door te zorgen voor interoperabiliteit: systemen begrijpen elkaar op technisch, juridisch, semantisch en organisatorisch vlak. Waar een standaard enkel een technische specificatie is, vormt het stelsel de gezamenlijke afspraken over hoe je die toepast. Er is een intensieve samenwerking tussen Edu-V (po, vo, mbo) en Npuls (mbo, hbo, wo). Omdat het mbo de schakel vormt, worden beide stelsels nu op elkaar afgestemd en kunnen mbo-oplossingen ook beschikbaar komen voor hbo en wo. De belangrijkste boodschap is duidelijk: voor alle onderwijssectoren wordt gewerkt aan één samenhangende roadmap waarin instellingen samen bouwen en hergebruiken. De volle zaal met deelnemers uit mbo, hbo en wo toonde grote betrokkenheid, met een directe oproep aan instellingen om aan te sluiten en mee te ontwikkelen. 

Wat gebeurt er als slimme brillen het onderwijs en onze dagelijkse gesprekken binnendringen? Tijdens deze workshop lieten Sanderijn Kuijvenhoven, projectmanager voor AI in het onderwijs en adviseur op het gebied van verantwoorde technologie bij SURF en Npuls, John Walker, adviseur op het gebied van opkomende technologieën bij SURF, en Stefan Huber, adviseur in het Visualisation&XR-team bij SURF, deelnemers experimenteren met Meta-smartglasses met ingebouwde taalmodellen en geluid. Het doel was bewustwording creëren over de mogelijkheden, privacy en noodzakelijke beleidskeuzes rondom zulke technologie. In kleine groepjes oefenden deelnemers met vier alledaagse scenario’s, zoals een sollicitatiegesprek of een bezichtiging. Al snel bleek hoe lastig het multitasken is: je omgeving scannen, gerichte vragen stellen aan de bril en tegelijk een echt gesprek voeren. Ook viel op hoe verschillend mensen omgaan met nieuwe technologie; waar de één via trial-and-error vrijuit experimenteerde, bleef de ander afwachtend. De opdracht om expliciet te vragen of iemand smartglasses droeg tijdens een oefengesprek, maakte direct voelbaar hoe dit het onderlinge vertrouwen en de gespreksdynamiek beïnvloedt. De belangrijkste inzichten: soepele integratie van deze brillen is nog toekomstmuziek, en beleid rondom toestemming (consent) en privacy is essentieel.  

Hoe zorgen we ervoor dat het onderwijs niet telkens opnieuw het wiel uitvindt? Tijdens deze sessie lieten Tanisha Bachasing, projectmanager bij de Community for Learning & Innovation (CLI) van Erasmus University Rotterdam, Brenda Lems, adviseur digitale -open- leermaterialen bij Hogeschool Rotterdam, en Judith Kesler, didactisch trainer en coördinator Continuing Professional Development (CPD) bij de afdeling Teaching and Learning Services van TU Delft, zien hoe het open delen en hergebruiken van docentontwikkelmateriaal tijd bespaart en de kwaliteit versterkt. Uit de reacties in de zaal bleek direct hoe groot de behoefte aan delen en hergebruiken is. Toch zijn er nog veel losse initiatieven en verschilt de gebruikte terminologie per onderwijssector, waardoor instellingen elkaars aanbod niet altijd direct herkennen. Aan de hand van concrete voorbeelden werd getoond hoe Wikiwijs (voor het maken van materiaal) en edusources (als landelijke kennisbank om te vinden en te delen) elkaar versterken. Binnen de regio Zuid-Holland werken mbo, hbo en wo inmiddels samen vanuit hun Centers for Teaching and Learning (CTL) om deze expertise structureel te bundelen. De belangrijkste boodschap is helder: sectoroverstijgend samenwerken biedt enorme kansen om kennis duurzaam en toegankelijk te houden, maar gebeurt nog te weinig. In een open, energieke sfeer met een hoog ‘leer-van-elkaar’-gehalte werden direct in de zaal al nieuwe lijntjes uitgezet om bij deze samenwerking aan te sluiten. 

Tot volgend jaar!