SURF Onderwijsdagen 2026: wat gebeurde er op dag 1?
Na een enthousiaste kennismaking tussen de aanwezige onderwijsprofessionals en een vrolijke dans tussen mens en robot, opent Felienne Hermans, hoogleraar didactiek van de informatica aan de Vrije Universiteit, de Onderwijsdagen 2026. Met haar humoristische en informatieve verhaal geeft zij antwoord op de vraag: is AI de toekomst van het onderwijs? Na deze opening verspreiden zo’n 750 aanwezigen zich over allerlei interessante sessies. In dit artikel lees je welke sessies Npuls-collega’s bijwoonden en wat zij daaruit meenamen.
De opening: is AI de toekomst van het onderwijs?
Felienne Hermans is een techno-optimist in de rouw, zoals ze zelf zegt. Want hoe meer ze de toepassing van technologie bestudeert, hoe meer ze constateert dat het nooit echt heeft gewerkt. Dus waarom zijn we dan toch zo druk om diezelfde technologie meer en meer in het onderwijs op te nemen? Haar antwoord op de vraag of AI de toekomst van het onderwijs is, is dan ook: ik hoop het niet. En doe daarom mijn best om me daartegen te verzetten. Felienne toont aan hoe alle ontwikkelingen van de afgelopen jaren het onderwijssysteem radicaal zouden gaan veranderen - de radio, tv, video, het internet, MOOCs en nu GenAI – maar dat niet deden. Daarnaast toont ze aan dat informatica niet neutraal is. Ook al beweren andere experts dat het een neutrale weergave van een objectieve waarheid is; dat brengt haar in de rouw. Die rouw heeft ook te maken met het bewustzijn dat ons en studenten steeds vaker kennis wordt voorgeschoteld waarvan je niet kan achterhalen of die waar is of niet. Dat betekent ook dat je als docent de vragen van leerlingen over het waarheidsgehalte van informatie vaak niet kan beantwoorden. En dat betekent iets voor het vertrouwen dat zij nog kunnen hebben in de kennis van de leraar. Felienne noemt dit geen fijne werkelijkheid waar we in leven. Ze sluit af met de stelling dat praten over de kansen van AI afleidt van de echte problemen in de wereld, zoals het lerarentekort. Vandaar dat zij het niet over die kansen heeft.
Onderwijsaward 2026 naar Marieke van Osch
De SURF Onderwijsaward van dit jaar gaat naar Marieke van Osch. Deze award wordt jaarlijkse uitgereikt aan individuele vernieuwers in mbo, hbo of wo die onderwijsinnovatie en digitale impact stimuleren. Marieke van Osch werkt als AI-onderwijskundige aan Samen grip krijgen op AI in het onderwijs. Zij noemt de grootste uitdaging van dit moment AI-bestendigheid; leren studenten wel wat ze moeten leren? Toetsen we nog wel wat we moeten toetsen?
Sessie 1: Open online onderwijs en de toekomst van het vervolgonderwijs
Mirte van Hout werkt als phd-onderzoeker aan het Copernicus Instituut voor Duurzame Ontwikkeling van de Universiteit Utrecht. In deze workshop deelt zij haar onderzoek naar digitale open platformen voor het vervolgonderwijs. Haar belangrijkste boodschap is dat open leermaterialen zorgen met zich meebrengen. Zo moeten we nadenken over hoe we onze autonomie bewaren. En hoe we toegankelijk blijven voor lerenden. Tegelijk zorgen inzichten op basis van het verleden voor kansen in de toekomst. Het overgrote deel van de deelnemers werkt bij een hbo-instelling. Vijftig procent denkt dat open onderwijs nog groter wordt. Tegelijkertijd delen zij hun zorgen over de commercialisering van leermaterialen, prijzen die stijgen en de betaalbaarheid voor lerenden. Waar open onderwijs er juist ook is om onderwijs toegankelijk te maken, staat die toegankelijkheid tegelijkertijd onder druk.
Sessie 2: Samen bouwen aan een duurzame campus
Het centrale onderwerp van deze sessie is samen kijken naar hoe je gebouw- en ruimtebeheer kunt inzetten om de gebouwen op je campus duurzaam te maken. Door gebouw- en ruimtebeheer onderdeel te maken van je bedrijfsvoering zorg je er als instelling voor dat je die bedrijfsvoering duurzamer kan maken en daarmee kosten kan besparen. Oplossingen als: mandaat op bestuurlijk niveau regelen, zorgen voor visie en aanpak, kijken naar de bedrijfsprocessen worden besproken. Het werken vanuit heldere, kleine use-cases helpt daarbij.
Sessie 3: EWUU-brede adoptie van eduID
Welke ervaringen, uitdagingen en lessen komen kijken bij de EWUU-brede adoptie van eduID? Daarover vertellen Johanna Oldenbeuving - Ebbeler, information manager EWUU alliance, Wouter Wierenga, domein architect identity & access managemet bij Universiteit Utrecht en Gerard Folkerts, informatiemanager Wageningen Universiteit, in deze sessie. Er worden ervaringen gedeeld rondom de adoptie van EduID die laten zien hoe een gezamenlijke aanpak bijdraagt aan een meer wendbaar georganiseerd onderwijssysteem. EWUU is hierin een proeftuin om EduID te laten landen en te versnellen. Want er zijn best veel drempels die weggenomen moeten worden; denk aan docenten van verschillende instellingen in andere Teamsomgevingen of het verifiëren van profielen als externe lerenden ook inloggen. De algemene uitdaging is: hoe kan het applicatielandschap van de instelling het gebruik van eduID goed ondersteunen? Instellingen gingen ieder voor zich aan de slag om te kijken naar hun eigen IT-landschap om daar met SURF/ Npuls oplossingen op te ontwikkelen. Het advies was vooral om er mee te beginnen. Want EduID is steeds meer zichtbaar.
Sessie 4: Breng AI-geletterdheid in praktijk
Maaike Keurhorst, onderwijsontwikkelaar en AI-expert bij Npuls en Universiteit Twente en Pim Renou, EdTech-specialist aan de HU en AI and digital literacy specialist bij Npuls spelen het AI-go spel tijdens deze sessie. Hierdoor leren deelnemers hoe zij om kunnen gaan met AI-geletterdheid. Tegelijkertijd helpt de workshop hen om het spel verder te brengen. Wat ontstaat is een interactief gesprek en denkspel op basis van het AI-GO raamwerk en AI-GO in actie. Beiden helpen AI bewust, kritisch en verantwoord gebruiken. Leuk om te merken was dat instellingen bereid zijn om kennis met elkaar te delen. Bijvoorbeeld om de vraag te beantwoorden: hoe betrek je het bestuur bij dit spel?
Sessie 5: Help! Mijn AI is mogelijk hoog risico, wat nu?
Wanneer is een AI-toepassing hoog risico en wat betekent dat voor je instelling? Saskia Stout, AI Compliance Officer en projectleider Verantwoorde AI bij Windesheim, liet aan de hand van een praktijkcasus zien hoe je het RAISE-raamwerk gebruikt om AI-risico’s te beoordelen. Van signaleren en identificeren tot classificeren, beheersen en opvolgen. Daarbij ging het niet alleen om de eisen uit de AI-verordening, maar juist ook om de vertaling naar de onderwijspraktijk. Hoe pas je het raamwerk toe binnen je eigen instelling en hoe sluit je aan op bestaande processen? Een voorbeeld van een AI-managementsysteem maakte die vertaalslag concreet.
Sessie 6: De complete Engineer Journey: van studiekiezer tot Lifelong Learner
Hoe zorg je ervoor dat je een student goed kent en kan helpen? Van begin tot eind, van eerste studiekeuze tot LLO-aanbod. Daarover vertellen Joost Bentvelsen, customer succes manager bij 2at en Willem van Valkenburg, directeur van het TU Delft Learning for Life Centre in deze sessie. Zij laten zien wat we kunnen leren van de keuzes die TU Delft maakte om tot één journey te komen van studenten en dit toe te passen binnen je instelling. TU Delft gaat uit van een platform benadering waardoor ze nu eerst kunnen werken met een beperkt aantal afdelingen, maar straks makkelijk andere afdelingen kunnen toevoegen. Door vanuit die journey van de lerende te denken en het aantal afdelingen dat meedoet in het begin te beperken, kun je één systeem gebruiken waar iedere afdeling bij kan en mee aan de slag kan. Het gaat ook over hoe een studentenadministratiesysteem (SIS); want waarom heb je een CRM nodig als je ook een SIS hebt? De workshopleiders leggen uit dat een SIS gaat over standaardisatie, terwijl een CRM-systeem flexibel moet zijn. Het LLO-aanbod heeft veel meer te maken met klanten dan met studenten dus moet je ook meer klantgericht zijn. Door een koppeling te maken met SIS, kun je een student een paar jaar nadat ze zijn afgestudeerd benaderen.
Sessie 7: Studenten met AI zonder schijnbegrip: het verschil tussen leren mét en via AI
Jochem ten Böhmer en Lydia Doornebos, HAN, gingen in op de vraag wat generatieve AI betekent voor het leerproces van studenten en voor het onderwijs. Wanneer ondersteunt AI het leren en wanneer ontstaat schijnbegrip of neemt AI essentieel denkwerk over? Met interactieve opdrachten en praktijkvoorbeelden uit de HAN e-module 'Studeren met AI' verkenden deelnemers wat dit vraagt van onderwijsontwerp, begeleiding en toetsing. De boodschap: AI is een katalysator voor onderwijstransformatie. Dat vraagt niet alleen om AI-geletterdheid, maar vooral om samen ervaren, experimenteren en leren.
Sessie 8: Aan de slag met SURF AI
Een gezamenlijke AI-voorziening vraagt ook om gezamenlijke keuzes over modellen, data en governance. Erik Reinders gaf een toelichting op SURF AI, gevolgd door vragen uit de zaal. Daarbij kwamen onder meer open-weightmodellen, commerciële modellen (optioneel tegen extra kosten) en de regie over data en gebruik aan bod. SURF AI gaat in januari live en wordt daarna samen met de instellingen verder vormgegeven. Ook de gezamenlijke governance krijgt daarin een belangrijke plek.
Op naar dag 2!