Digitaal summatief toetsen in mbo, hbo en wo
Steeds meer mbo-, hbo- en wo-instellingen gebruiken digitale toetssystemen voor summatieve toetsen en examinering. Dat biedt nieuwe mogelijkheden, maar ook uitdagingen. Hoe organiseer je de toetsketen zo dat deze veilig, efficiënt én flexibel is en aansluit bij het onderwijs zelf? Dit onderzoeksrapport biedt inzicht in de te maken beleids- en inrichtingskeuzes voor een toekomstbestendig digitaal summatief toetslandschap.
Wat?
Npuls onderzocht in 2025 hoe mbo-, hbo- en wo-instellingen digitaal toetsen en examineren organiseren, welke knelpunten en succesfactoren zij ervaren en welke ontwikkelingen richtinggevend zijn voor de toekomst. Het onderzoeksrapport beschrijft de belangrijkste succesfactoren en knelpunten en biedt zicht op de trends en ontwikkelingen. Het rapport geeft ook handvatten voor beleidskeuzes, strategische investeringen en een toekomstbestendig toetslandschap van digitaal summatief toetsen.
Voor wie?
Het onderzoeksrapport is relevant voor onderwijsprofessionals die een beslissende of adviserende functie hebben in de inrichting van de toetsketen. Denk aan managers onderwijslogistiek, hoofden van examenbureau ’s, procescoördinatoren en ketenmanagers digitaal toetsen en examineren, beleidsmedewerkers en onderwijsadviseurs.
Samenvatting
Onderwijsinstellingen in het mbo, hbo en wo maken in toenemende mate gebruik van digitale toetssystemen voor summatief toetsen en examineren. De inrichting van deze toetsketen vraagt om een samenhangende afstemming van organisatie, logistiek en techniek.
Het onderzoek, uitgevoerd in 2025, geeft inzicht in hoe mbo-, hbo- en wo-instellingen digitaal toetsen en examineren organiseren, welke uitdagingen en succesfactoren zij ervaren en welke ontwikkelingen richtinggevend zijn voor de toekomst.
Uitdagingen bij organisatie van het digitale toetslandschap
In de praktijk blijkt dat:
- centrale regie vaak nodig is voor borging van kwaliteit, veiligheid en efficiëntie;
- decentrale flexibiliteit belangrijk blijft om aan te sluiten bij onderwijsinhoudelijke behoeften;
- rollen, verantwoordelijkheden en eigenaarschap niet altijd expliciet zijn vastgelegd, wat leidt tot versnippering en ad-hoc oplossingen.
Trends en ontwikkelingen
Belangrijke ontwikkelingen die het digitale toetslandschap beïnvloeden:
- toename van applicatief en vaardigheidsgericht toetsen – studenten tonen vaardigheden in realistische situaties, wat vraagt om passende infrastructuur en ondersteuning;
- groei van digitale en flexibele toetsomgevingen – flexibele zalen, BYOD en cloudoplossingen nemen toe, terwijl vaste devices afnemen;
- blijvende behoefte aan sterke beveiliging, mede door AI – AI stimuleert zowel beveiligde toetsafnames als alternatieve toetsvormen;
- invloed van onderwijsvernieuwing – zoals ontwikkelingsgericht of programmatisch toetsen, waardoor het aantal summatieve toetsen kan afnemen;
- toenemende complexiteit van het toetslandschap- door het gebruik van meerdere systemen en uiteenlopende processen.
Succesfactoren voor een toekomstbestendig toetslandschap
Om een toekomstbestendig toetslandschap te realiseren, is een integrale aanpak nodig. Belangrijke succesfactoren zijn:
- het ontwikkelen van een duidelijke instellingsbrede visie op (digitaal) toetsen, inclusief de rol van AI en applicatief toetsen;
- het versterken van regie, eigenaarschap en harmonisatie van processen en systemen;
- gerichte investeringen in schaalbare, veilige en flexibele infrastructuur;
- het professionaliseren van de toetsorganisatie en de samenwerking tussen onderwijs, it en ondersteunende diensten;
- het structureel delen van kennis en best practices binnen en tussen instellingen.
Succesvolle instellingen combineren centrale kaders met ruimte voor decentrale invulling zodat de toetsorganisatie zowel beheersbaar als wendbaar blijft. Harmonisatie van processen en systemen is hierbij essentieel om de toetsorganisatie efficiënt, stabiel én innovatief te houden.
Npuls kan hierin een faciliterende rol spelen door visieontwikkeling te ondersteunen, kennisdeling te organiseren en sectoroverstijgende samenwerking te stimuleren.